აუცილებლად შეგხვდებოდათ ინფორმაცია, რომ წელს დედამიწაზე კლიმატური ფენომენი, ელ-ნინიო ბრუნდება. მეცნიერთა შეფასებით, 2026-2027 წლების ელ-ნინიო შეიძლება განსაკუთრებით ძლიერი იყოს. მოდი, საკითხში ცოტა უფრო მეტად გავერკვეთ – რა არის ელ-ნინიო და რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს მას კონკრეტულად საქართველოს კლიმატზე?
მოკლედ და მარტივად რომ ვთქვათ, ელ-ნინიო არის ოკეანისა და ქარების „თამაში“, რომელიც მსოფლიო ამინდს თავდაყირა აყენებს:
ჩვეულებრივ პირობებში, ქარებს თბილი წყალი წყნარი ოკეანის დასავლეთით მიაქვს, სადაც წვიმებს იწვევს, ხოლო სამხრეთ ამერიკის სანაპიროსთან ცივი წყალი ამოდის.
ელ-ნინიოს დროს, ეს ქარები სუსტდება. თბილი წყალი აღმოსავლეთით ინაცვლებს და თან მიაქვს წვიმებიც.
შედეგი?
ავსტრალიასა და ინდონეზიაში იწყება ძლიერი გვალვები.
სამხრეთ ამერიკაში – კატასტროფული წყალდიდობები.
ოკეანიდან ატმოსფეროში უზარმაზარი სითბო ადის, რაც მთელ პლანეტას სწრაფად ათბობს. მოკლედ, ბუნების ერთი „შეცდომა“ ქარების მიმართულებაში და ამინდი მთელ დედამიწაზე იცვლება!
ახლა კი, რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ელ-ნინიოს საქართველოს კლიმატზე? პროგნოზები მთლიანად ეფუძნება კლიმატურ მოდელებს, პროექციებსა და წარსულის ასეთივე მოვლენების მონაცემებს.
საერთაშორისო კლიმატური მოდელების პროგნოზების მიხედვით, 2026 წლის ზაფხულიდან წყნარ ოკეანეში მკვეთრად ყალიბდება ელ-ნინიოს ფაზა, რომელიც, სავარაუდოდ, ზამთრისთვის „ძლიერ“ ან „სუპერ“ ელ-ნინიოში გადაიზარდება. თუმცა, ვინაიდან ეს ფენომენი ეკვატორულ წყნარ ოკეანეში მიმდინარეობს, მისი პირდაპირი გავლენა საქართველოზე (კავკასიის რეგიონზე) გაცილებით უფრო სუსტი და არაპირდაპირია, ვიდრე ამერიკაში ან აზიაში.
წარსული მონაცემების, მიმდინარე კლიმატური მოდელებისა და კვლევების ანალიზზე დაყრდნობით, ამ სეზონზე საქართველოში უნდა ველოდოთ:
არაპირდაპირი და შენელებული გავლენა
კავკასია მდებარეობს ე.წ. „ტელეკავშირების“ (Teleconnections) პერიფერიაზე. ელ-ნინიოს გავლენა ჩვენს რეგიონში ვლინდება ატმოსფერული ცირკულაციისა და შავი ზღვის რეგიონში წნევის ცვლილებების სახით. ძირითადი ეფექტები, როგორც წესი, იგრძნობა არა ზაფხულში, არამედ გვიან შემოდგომასა და ზამთარში, როდესაც წყნარი ოკეანის ციკლონური აქტივობა პიკს აღწევს.
რას უნდა ველოდოთ ზაფხულსა და შემოდგომაზე?
გლობალური დათბობის საერთო ფონს ელ-ნინიოს ეფექტიც დაემატება, რაც ზაფხულსა და შემოდგომაზე მაღალ ტემპერატურებს განაპირობებს.
ნალექების დეფიციტი აღმოსავლეთში: შავი ზღვის რეგიონის ისტორიული კვლევების მიხედვით, ძლიერი ელ-ნინიოს განვითარების ფაზაში (ზაფხული-შემოდგომა) შავ ზღვაზე ხშირად ძლიერდება მაღალი წნევის ანომალიები. ეს ზოგჯერ იწვევს ნალექების შემცირებას და გვალვებს, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ საქართველოს ბარში (კახეთი, ქვემო ქართლი) და სამხრეთ მთიანეთში.
ზამთრის პერიოდის მოლოდინები (2026–2027 წწ.)
საქართველოსა და კავკასიაზე ელ-ნინიოს გავლენა დამოკიდებულია მის ტიპზე.
ტემპერატურული ანომალიები: თუ ელ-ნინიო კლასიკური (აღმოსავლური) ტიპის იქნება, შავი ზღვისა და კავკასიის რეგიონში ზამთრის თვეებში (განსაკუთრებით თებერვალში) მოსალოდნელია კლიმატურ ნორმაზე 1-2°C-ით თბილი ამინდები. თუმცა, თუ „ცენტრალური“ ტიპის ელ-ნინიო განვითარდა, მან ზამთრის დასაწყისში (დეკემბერში) შეიძლება პირიქით, დროებითი მკვეთრი აციება გამოიწვიოს.
ნალექები: კავკასიის მთიან ზონაში ზამთარში ნალექების (თოვლის სახით) რაოდენობა ძირითადად კლიმატური ნორმის ფარგლებში დარჩება, თუმცა მოსალოდნელია ამინდის მკვეთრი, არაპროგნოზირებადი ცვალებადობა.
გრძელვადიანი რისკები კავკასიისთვის
მსოფლიო რესურსების ინსტიტუტისა (WRI) და Weathering Risk-ის კავკასიის კლიმატური პროფილის მონაცემებით, ელ-ნინიოს მიერ გაძლიერებული კლიმატის ცვლილება საქართველოში აძლიერებს შემდეგ რისკებს:
წყლის დეფიციტი: მყინვარების დნობის დაჩქარება და მდინარეების ჩამონადენის შემცირება გვიან ზაფხულში.
ზეგავლენა სოფლის მეურნეობაზე: ტემპერატურის მატება და არასტაბილური ნალექები ზრდის წყალზე მოთხოვნას, რაც საფრთხეს უქმნის მოსავლიანობასა და მეცხოველეობას როგორც ბარში, ისე მაღალმთიან რეგიონებში.
